<p>VĂN BẢN 2. THẦY BÓI XEM VOI</p><p>Nhân buổi ế hàng, năm ông thầy bói ngồi chuyện gẫu với nhau.</p><p><br> </p><p>Thầy nào cũng phàn nàn không biết hình thù con voi nó ra thế nào. Chợt nghe người ta nói có voi đi qua, năm thầy chung nhau tiền biếu người quản voi, xin cho voi dừng lại để cùng xem. Thầy thì sờ vòi, thầy thì sờ ngà, thầy thì sờ tai, thầy thì sờ chân, thầy thì sờ đuôi.</p><p><br> </p><p>Đoạn, năm thầy ngồi bàn tán với nhau.</p><p><br> </p><p>Thầy sờ vòi bảo:</p><p><br> </p><p>- Tưởng con voi nó thế nào, hoá ra nó sun sun như con đỉa.</p><p><br> </p><p>Thầy sờ ngà bảo:</p><p><br> </p><p>- Không phải! Nó chần chẫn như cái đòn càn.</p><p><br> </p><p>Thầy sờ tai bảo:</p><p><br> </p><p>- Đâu có! Nó bè bè như cái quạt thóc.</p><p><br> </p><p>Thầy sờ chân cãi:</p><p><br> </p><p>- Ai bảo! Nó sừng sững như cái cột đình.</p><p><br> </p><p>Thầy sờ đuôi lại nói:</p><p><br> </p><p>- Các thầy nói sai cả. Chính nó tua tủa như cái chổi sể cùn.</p><p><br> </p><p>Năm thầy, thầy nào cũng cho mình nói đúng, không ai chịu ai, thành ra xô xát, đánh nhau toác đầu, chảy máu.</p><p><br> </p><p>1. Thể loại: truyện ngụ ngôn</p><ul><li>Là truyện kể ngắn, cốt truyện đơn giản, xoay quanh một tình huống duy nhất: năm ông thầy bói cùng xem voi.</li><li>Nhân vật là con người, nhưng mỗi nhân vật đại diện cho một kiểu nhận thức, một thói quen suy nghĩ trong cuộc sống.</li><li>Câu chuyện mang ý nghĩa ẩn dụ: không chỉ kể chuyện xem voi mà còn phê phán những người chỉ nhìn nhận sự việc từ một phía nhưng lại cho rằng mình đúng hoàn toàn.</li><li>Kết thúc truyện chứa bài học giáo dục, nhắc nhở con người cần nhìn nhận sự việc một cách toàn diện, khách quan.</li></ul><p>Lưu ý cho học sinh:<br>Trong truyện ngụ ngôn, nhân vật không nhất thiết phải là loài vật. Nhân vật cũng có thể là con người, như năm ông thầy bói trong truyện này.</p><h2>2. Nội dung</h2><h3>❖ Hoàn cảnh của năm ông thầy bói</h3><ul><li>Năm ông thầy bói đều không biết con voi có hình dạng như thế nào.</li><li>Khi nghe có voi đi qua, họ góp tiền nhờ người quản voi cho xem.</li><li>Vì đều bị mù, họ không thể nhìn bằng mắt mà chỉ có thể dùng tay để sờ.</li></ul><p>Đây là tình huống mở đầu vừa tự nhiên vừa đặc biệt, tạo tiền đề cho những hiểu lầm và mâu thuẫn xảy ra sau đó.</p><h3>❖ Cách xem voi của năm ông thầy bói</h3><p>Mỗi người chỉ sờ vào một bộ phận của con voi, rồi vội vàng kết luận về hình dáng của cả con voi.</p><ul><li>Thầy sờ vòi nói voi <i>"sun sun như con đỉa"</i>.</li><li>Thầy sờ ngà nói voi <i>"chần chẫn như cái đòn càn"</i>.</li><li>Thầy sờ tai nói voi <i>"bè bè như cái quạt thóc"</i>.</li><li>Thầy sờ chân nói voi <i>"sừng sững như cái cột đình"</i>.</li><li>Thầy sờ đuôi nói voi <i>"tua tủa như cái chổi sể cùn"</i>.</li></ul><p>➡ Mỗi nhận xét đều đúng với bộ phận mà thầy đã sờ, nhưng không đúng với hình dáng của cả con voi.</p><p>Qua đó, tác giả phê phán cách nhìn nhận phiến diện, chỉ biết một phần mà tưởng mình đã hiểu toàn bộ sự việc.</p><h3>❖ Thái độ của năm ông thầy bói</h3><ul><li>Ai cũng tin rằng mình đúng hoàn toàn.</li><li>Không ai chịu lắng nghe hay tiếp thu ý kiến của người khác.</li><li>Các thầy liên tục cãi nhau, cuối cùng xô xát, đánh nhau toác đầu chảy máu.</li></ul><p>Sự bảo thủ, cố chấp và thiếu tinh thần cầu thị đã khiến mâu thuẫn ngày càng gay gắt và dẫn đến hậu quả đáng tiếc.</p><h3>❖ Ý nghĩa của câu chuyện</h3><p>Qua hình ảnh năm ông thầy bói, truyện phê phán:</p><ul><li>Những người hiểu biết chưa đầy đủ nhưng lại tự cho mình đúng.</li><li>Thói quen đánh giá sự việc một cách phiến diện, chủ quan.</li><li>Tính bảo thủ, không chịu lắng nghe và tiếp thu ý kiến của người khác.</li></ul><h3>❖ Bài học rút ra</h3><ul><li>Khi tìm hiểu một sự vật, hiện tượng cần quan sát đầy đủ, toàn diện và khách quan.</li><li>Không nên vội vàng kết luận khi mới biết một phần của vấn đề.</li><li>Cần biết lắng nghe, tôn trọng và tiếp thu ý kiến của người khác.</li><li>Phải khiêm tốn trong học tập và cuộc sống, luôn sẵn sàng bổ sung kiến thức để hiểu đúng bản chất sự việc.</li></ul><h2>3. Nghệ thuật</h2><h3>❖ Xây dựng tình huống truyện độc đáo</h3><ul><li>Tình huống năm ông thầy bói mù cùng xem voi bằng cách sờ rất đặc biệt, vừa hợp lí vừa hấp dẫn.</li><li>Chính tình huống này đã tạo nên những nhận xét khác nhau và dẫn đến mâu thuẫn giữa các nhân vật.</li></ul><p>Đây là tình huống giàu ý nghĩa, giúp bài học được bộc lộ một cách tự nhiên.</p><h3>❖ Nghệ thuật xây dựng nhân vật</h3><ul><li>Năm ông thầy bói có hành động giống nhau (đều sờ voi) nhưng mỗi người sờ một bộ phận khác nhau.</li><li>Mỗi người đều có chung một đặc điểm tính cách:<ul><li>Chủ quan.</li><li>Bảo thủ.</li><li>Tự tin thái quá.</li><li>Không chịu lắng nghe người khác.</li></ul></li></ul><p>Các nhân vật đại diện cho kiểu người thường gặp trong cuộc sống.</p><h3>❖ Sử dụng hàng loạt phép so sánh</h3><p>Tác giả sử dụng nhiều hình ảnh so sánh gần gũi:</p><ul><li>Vòi → như con đỉa.</li><li>Ngà → như cái đòn càn.</li><li>Tai → như cái quạt thóc.</li><li>Chân → như cái cột đình.</li><li>Đuôi → như cái chổi sể cùn.</li></ul><p>Những hình ảnh này:</p><ul><li>Gần gũi với đời sống người dân.</li><li>Giúp học sinh dễ hình dung.</li><li>Tạo nên sắc thái hài hước cho câu chuyện.</li></ul><h3>❖ Biện pháp phóng đại</h3><p>Chi tiết năm ông thầy bói cãi nhau rồi đánh nhau toác đầu, chảy máu là một cách phóng đại.</p><p>Tác dụng:</p><ul><li>Làm nổi bật sự vô lí và cố chấp của các nhân vật.</li><li>Tăng tính hài hước, châm biếm.</li><li>Nhấn mạnh hậu quả của việc bảo thủ và không chịu tiếp thu ý kiến.</li></ul><h3>❖ Kết cấu truyện đơn giản, chặt chẽ</h3><p>Truyện được triển khai theo trình tự rõ ràng</p><p>VĂN BẢN 3. CHÂN, TAY, TAI, MẮT, MIỆNG</p><p>Cô Mắt, cậu Chân, cậu Tay, bác Tai, lão Miệng từ xưa vẫn sống với nhau rất thân thiết. Bỗng một hôm, cô Mắt đến than thở với cậu Chân, cậu Tay rằng:</p><p>– Bác Tai, hai anh và tôi làm việc mệt nhọc quanh năm, còn lão Miệng chẳng làm gì cả, chỉ ngồi ăn không. Nay chúng ta đừng làm gì nữa, thử xem lão Miệng có sống được hay không?</p><p>Cậu Chân, cậu Tay cũng nói:</p><p>– Phải đấy, chúng ta phải đi nói cho lão Miệng biết để lão tự lo lấy. Chúng ta vất vả nhiều rồi. Nay đã đến lúc lão phải tự mình tìm lấy thức ăn, xem lão có làm nổi không.</p><p>Cô Mắt, cậu Chân, cậu Tay cùng kéo nhau đến lão Miệng. Đi qua nhà bác Tai, họ thấy bác ta đang ngồi im lặng như nghe ngóng điều gì. Cả ba cùng chạy vào cùng nói:</p><p>– Bác tai ơi, bác có đi với chúng cháu đến nhà lão Miệng không? Chúng cháu đến nói cho lão biết từ nay chúng cháu không làm cho lão ăn nữa. Chúng cháu cũng như bác, lâu nay vất vả nhiều rồi, nay phải nghỉ ngơi mới được.</p><p>Bác Tai gật đầu lia lịa:</p><p>– Phải, phải… Bác sẽ đi với các cháu!</p><p>Bốn người hăm hở đến nhà lão Miệng. Ðến nơi, họ không chào hỏi gì cả. Cậu Chân, cậu Tay nói thẳng luôn với lão:</p><p>– Chúng tôi hôm nay đến không phải để thăm hỏi, trò chuyện gì với ông, mà để nói cho ông biết: từ nay chúng tôi không làm để nuôi ông nữa. Lâu nay, chúng tôi đã cực khổ, vất vả vì ông nhiều rồi.</p><p>Lão Miệng nghe nói, rất lấy làm ngạc nhiên. Lão nói:</p><p>– Có chuyện gì muốn bàn với nhau thì hãy vào nhà đã. Làm gì mà nóng nảy thế?</p><p>Bác Tai, cô Mắt, cậu Chân, cậu Tay đều lắc đầu mà rằng:</p><p>– Không, không phải bàn bạc gì nữa. Từ nay trở đi, ông phải lo lấy mà sống. Còn chúng tôi, chúng tôi sẽ không làm gì cả. Xưa nay, chúng tôi có biết cái gì ngọt bùi ngon lành mà làm cho cực!</p><p>Nói rồi cả bọn kéo nhau về.</p><p>Từ hôm đó, bác Tai, cô Mắt, cậu Chân, cậu Tay không làm gì nữa. Một ngày, hai ngày, rồi ba ngày, cả bọn thấy mệt mỏi, rã rời. Cậu Chân, cậu Tay không còn muốn cất mình lên để chạy nhảy vui đùa như trước nữa; cô Mắt thì ngày cũng như đêm lúc nào cũng lờ đờ, thấy hai mi nặng trĩu như buồn ngủ mà ngủ không được. Bác Tai trước kia hay đi nghe hò nghe hát, nghe tiếng gì cũng rõ, nay bỗng thấy lúc nào cũng ù như xay lúa ở trong. Cả bọn lừ đừ mệt mỏi như thế, cho đến ngày thứ bảy thì không chịu được nữa, đành họp nhau lại để bàn.</p><p>Bác Tai nói với cô Mắt, cậu Chân, cậu Tay:</p><p>– Chúng ta lầm rồi các cháu ạ. Chúng ta nếu không làm cho lão Miệng có cái ăn thì chúng ta sẽ bị tê liệt tất cả. Lão Miệng không đi làm, nhưng lão có công việc là nhai. Như vậy cũng là làm việc chứ không phải ăn không ngồi rồi. Trước kia sống với nhau thân thiết như thế, nay tự dưng chúng ta gây nên chuyện. Lão Miệng có ăn thì chúng ta mới khỏe khoắn được. Chúng ta nên đến nói lại với lão, các cháu có đi không?</p><p>Cô Mắt, cậu Chân, cậu Tay cố gượng dậy đi theo bác Tai đến nhà lão Miệng. Ðến nơi, họ thấy lão Miệng cũng nhợt nhạt cả hai môi, hàm răng thì khô như rang, không buồn nhếch mép. Bác Tai, cô Mắt vực lão Miệng dậy. Còn cậu Chân, cậu Tay thì đi tìm thức ăn. Lão Miệng ăn xong dần dần tỉnh lại. Bác Tai, cô Mắt, cậu Chân, cậu Tay tự nhiên thấy đỡ mệt nhọc, rồi thấy trong mình khoan khoái như trước. Từ đó lão miệng, bác Tai, cô Mắt, cậu Chân, cậu Tay lại thân mật sống với nhau, mỗi người một việc, không ai tị ai cả.</p><h2>1. Thể loại</h2><ul><li>Ngụ ngôn: Là loại truyện dân gian thường mượn hình ảnh con vật, đồ vật hoặc các bộ phận cơ thể được nhân hoá để kể chuyện. Qua câu chuyện, tác giả dân gian gửi gắm một bài học về cách sống, cách ứng xử giữa con người với con người.</li></ul><h2>2. Nội dung</h2><p>❖ Sự đố kị, ích kỉ của Chân, Tay, Tai và Mắt.</p><ul><li>Nguyên nhân dẫn đến mâu thuẫn với lão Miệng:<br>Chân, Tay, Tai và Mắt cho rằng mình là những người phải làm việc vất vả suốt ngày. Chân phải đi lại, Tay phải lao động, Mắt phải quan sát, Tai phải lắng nghe. Trong khi đó, họ thấy lão Miệng chỉ "ngồi ăn", không trực tiếp làm việc nên nảy sinh tâm lí so bì, tị nạnh, cho rằng lão Miệng được hưởng lợi mà không phải lao động.</li><li>Sai lầm trong suy nghĩ của Chân, Tay, Tai và Mắt:<br>Các nhân vật chỉ nhìn thấy công việc của bản thân mà không hiểu vai trò của lão Miệng. Họ cho rằng chỉ những công việc nhìn thấy bằng mắt mới là lao động, còn việc ăn và nhai thức ăn thì không phải làm việc. Chính vì hiểu phiến diện nên họ đưa ra nhận xét thiếu công bằng.</li><li>Thái độ đối với lão Miệng:<br>Khi đến gặp lão Miệng, cả bốn người đều tỏ thái độ bực tức, nóng nảy và thiếu lịch sự. Họ không chào hỏi, không lắng nghe lời giải thích mà nói thẳng sẽ không tiếp tục làm việc để nuôi lão nữa. Trái lại, lão Miệng vẫn rất bình tĩnh, ôn tồn, mời mọi người vào nhà để cùng nói chuyện. Điều đó cho thấy Chân, Tay, Tai và Mắt đã hành động theo cảm xúc chứ chưa suy nghĩ thấu đáo.</li><li>Quyết định của Chân, Tay, Tai và Mắt:<br>Sau khi nói xong, cả bốn quyết định từ nay sẽ không làm việc nữa để "trừng phạt" lão Miệng. Họ tin rằng nếu không có mình thì lão Miệng sẽ không thể sống được. Đây là quyết định bộc lộ sự ích kỉ và thiếu hiểu biết về mối quan hệ gắn bó giữa các bộ phận trong cùng một cơ thể.</li></ul><p>❖ Hậu quả từ sự mâu thuẫn</p><ul><li>Lão Miệng không có gì ăn:<br>Vì Chân không đi lấy thức ăn, Tay không cầm nắm, Mắt không nhìn đường, nên lão Miệng không có thức ăn để nhai. Lão dần trở nên xanh xao, môi nhợt nhạt, răng khô, cơ thể suy yếu.</li><li>Chân, Tay, Tai và Mắt cũng không hề có lợi:<br>Điều bất ngờ là không chỉ lão Miệng mệt mỏi mà chính những người ngừng làm việc cũng ngày càng kiệt sức. Điều đó chứng tỏ họ không thể tồn tại riêng lẻ mà luôn phụ thuộc vào nhau.</li><li>Cậu Tay không còn sức làm việc:<br>Tay trở nên rã rời, yếu ớt, không còn đủ sức cầm nắm hay hoạt động như trước.</li><li>Cậu Chân không thể chạy nhảy:<br>Chân không còn đủ sức để đứng dậy hay chạy nhảy vui đùa. Việc di chuyển trở nên rất khó khăn.</li><li>Cô Mắt lúc nào cũng lờ đờ:<br>Mắt mệt mỏi, hai mí nặng trĩu, nhìn không còn rõ như trước. Dù rất buồn ngủ nhưng lại không thể ngủ được.</li><li>Bác Tai nghe không rõ:<br>Tai luôn nghe tiếng ù ù như tiếng xay lúa, không còn nghe rõ âm thanh xung quanh.</li><li>Các nhân vật nhận ra sai lầm:<br>Sau nhiều ngày chịu đựng sự mệt mỏi, họ hiểu rằng chính mình cũng đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Bác Tai là người đầu tiên nhận ra sự thật: lão Miệng tuy không trực tiếp đi lại hay lao động nhưng vẫn có nhiệm vụ rất quan trọng là nhai thức ăn để nuôi sống cả cơ thể.</li><li>Mâu thuẫn được giải quyết:<br>Chân, Tay, Tai và Mắt cùng quay lại xin lỗi, giúp lão Miệng ăn uống. Khi lão Miệng khỏe lại thì tất cả các bộ phận khác cũng dần hồi phục. Mọi người hiểu rằng mỗi người đều có một nhiệm vụ riêng và đều cần thiết như nhau.</li></ul><p>❖ Bài học rút ra</p><ul><li>Phê phán thói so bì, đố kị và ích kỉ:<br>Khi chỉ nhìn vào lợi ích của bản thân, không hiểu công việc của người khác, con người rất dễ nảy sinh tị nạnh, ghen ghét và đưa ra những quyết định sai lầm. Điều đó không chỉ làm hại người khác mà cuối cùng còn gây thiệt hại cho chính mình.</li><li>Mỗi người đều có vai trò và giá trị riêng:<br>Không phải công việc nào cũng giống nhau hoặc nhìn thấy rõ bằng mắt. Dù làm việc ở vị trí nào thì nếu hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình cũng đều góp phần tạo nên thành công chung.</li><li>Đoàn kết và hợp tác là sức mạnh:<br>Trong gia đình, lớp học hay xã hội, mọi người cần biết tôn trọng, giúp đỡ và phối hợp với nhau. Chỉ khi mỗi người làm tốt phần việc của mình và cùng hợp tác thì tập thể mới hoạt động hiệu quả, mọi người mới cùng phát triển.</li><li>Biết lắng nghe và giải quyết mâu thuẫn bằng đối thoại:<br>Khi xảy ra bất đồng, cần bình tĩnh trao đổi, lắng nghe ý kiến của nhau để hiểu đúng vấn đề. Không nên nóng nảy, vội vàng kết luận hoặc hành động theo cảm xúc vì dễ dẫn đến những hậu quả đáng tiếc.</li></ul><h2>3. Nghệ thuật</h2><ul><li>Biện pháp nhân hoá: Các bộ phận trên cơ thể người được xây dựng thành những nhân vật có tên gọi, lời nói, suy nghĩ, cảm xúc và cách cư xử như con người.</li><li>Xây dựng tình huống truyện tự nhiên, hấp dẫn: Mâu thuẫn nảy sinh từ sự hiểu lầm, sau đó được giải quyết bằng việc các nhân vật nhận ra sai lầm của mình, giúp bài học trở nên thuyết phục.</li><li>Kết cấu ngắn gọn, logic: Câu chuyện phát triển theo trình tự rõ ràng: nguyên nhân → mâu thuẫn → hậu quả → nhận ra sai lầm → bài học, giúp người đọc dễ theo dõi và ghi nhớ.</li><li>Ý nghĩa biểu tượng: Mỗi nhân vật đại diện cho một bộ phận của cơ thể người nhưng đồng thời cũng tượng trưng cho những cá nhân trong một tập thể. Qua đó khẳng định rằng mọi thành viên đều có vai trò quan trọng và cần biết đoàn kết, hợp tác với nhau.</li></ul><p> </p><p> </p><p><br> </p><p><br> </p>
Lecture Type
Bài học
code
VAN061101
Created by
49bfbb4e-3d3a-4850-968e-cab6eb754e13