Ôn tập văn miêu tả

<p><strong>CHUYÊN ĐỀ 1: VĂN MIÊU TẢ</strong></p><p><strong>A. Lý thuyết cần nhớ về văn miêu tả:</strong></p><p><strong>I. Đặc điểm của văn miêu tả</strong></p><p>1. Văn miêu tả là loại văn giúp ngư­ời đọc, ng­ười nghe hình dung những đặc điểm, tính chất nổi bật của một sự vật, sự việc, con ng­ười, phong cảnh.... làm cho đối t­ượng miêu tả như­ hiện lên trư­ớc mắt ngư­ời đọc, ngư­ời nghe.</p><p>2. Những năng lực cần có khi làm văn miêu tả:</p><p>- Quan sát: nhìn nhận, xem xét sự vật.</p><p>- Nhận xét, liên t­ưởng, hình dung về sự vật đặt trong t­ương quan các sự vật xung quanh.</p><p>&nbsp;- Ví von so sánh: Thể hiện sự liên t­ưởng độc đáo riêng của ngư­ời viết hình dung, cảm nhận về sự vật, hiện t­ượng miêu tả.</p><p><strong>II. Các dạng văn miêu tả trong chương trình lớp 5:</strong></p><p><strong>1. Tả cảnh:</strong></p><p><i><strong>a- Phương pháp làm bài:</strong></i></p><p><strong>* Bước 1:</strong> Xác định đối tượng miêu tả: Xác định xem đối tượng miêu tả là cảnh gì? Ở đâu? Cảnh đó có từ bao giờ?...</p><p>Phạm vi không gian và thời gian của cảnh được miêu tả và nội dung chủ yếu cần làm toát lên từ cảnh đó.</p><p>(Trong các cảnh được miêu tả, có khi bao gồm cả người và vật, nhưng cảnh vẫn là chính. Phần tả người và vật làm cho cảnh trở nên sinh động, tự nhiên).</p><p><strong>* Bước 2:</strong> Quan sát đối tượng miêu tả.</p><p>- Chọn vị trí quan sát thuận tiện nhất để nắm bắt được những chi tiết, đặc điểm cơ bản quan trọng của cảnh. Người quan sát có thể là người trong cuộc (người trực tiếp tham gia) hoặc là người trực tiếp chứng kiến.</p><p>- Quan sát bằng mắt nhìn, tai nghe và kết hợp các giác quan khác. Lưu ý đén các yếu tố: màu sắc, hình ảnh, âm thanh có hoà hợp với nhau không?</p><p><strong>* Bước 3:</strong> Lập dàn ý.</p><p><strong>* Bước 4:</strong> Sắp xếp ý, lựa chọn từ ngữ, hình ảnh để xây dựng thành một bài văn hoàn chỉnh.</p><p><i><strong>b- Dàn bài chung:</strong></i></p><p><strong>* Mở bài:&nbsp;</strong></p><p>- Giới thiệu cảnh định tả (ngôi nhà, trường học, vườn hoa,...).</p><p>- Cảnh đó ở đâu? Em tả nó vào thời điểm nào?&nbsp;Em có tham gia chứng kiến cảnh đó?...</p><p><strong>* Thân bài:&nbsp;</strong></p><p>- Tả những nét chung nổi bật của toàn cảnh: Những nét bao quát khi thoạt nhìn cảnh:&nbsp;</p><p>Quang cảnh chung, cảm tưởng chung về cảnh.</p><p>- Tả từng bộ phận của cảnh ( theo trình tự hợp lí từ ngôài vào trong hoặc từ trên xuống dưới,...).</p><p>+ Chọn tả những nét tiêu biểu nhất, xác định trung tâm của cảnh&nbsp; cần miêu tả là gì?</p><p>+ Chú ý tả đường nét, màu sắc của cảnh vật. Sự liên quan giữa cảnh vật ấy với cảnh vật xung quanh nó.</p><p>+ Tả người, vật gắn với cảnh (nếu có).</p><p>- Tình cảm, thái độ của người tả.</p><p><strong>* Kết bài:</strong> Nêu cảm nghĩ của người viết trước cảnh được tả.</p><p><strong>* Tả cảnh sinh hoạt:&nbsp;</strong>(Là một dạng của kiểu bài tả cảnh)</p><p>- Nếu một bài văn tả cảnh thông thường thiên về tả cảnh vật thiên nhiên là chính (ít chú ý đến hoạt động của người, vật), thì bài văn tả cảnh sinh hoạt quan tâm nhiều hơn đến&nbsp; hoạt động của con người (và vật).&nbsp;</p><p>- Tả cảnh sinh hoạt là sự tổng hợp của cả thiên nhiên, cảnh vật, con người. Vì vậy, việc lựa chọn và sắp xếp các chi tiết tiêu biểu, hợp lí là hết sức cần thiết. Phải làm sao toát lêncho được trọng tâm và nội dung của cảnh cần miêu tả.</p><p>- Khi gặp một bài văn mang nội dung tả cảnh sinh hoạt, các em cần lưu ý một số điểm sau:</p><p>+ Về từ ngữ: Cần lựa chọn các từ ngữ thích hợp (nhất là các từ tượng thanh, tượng hình, động từ, tính từ) để dựng được một bức tranh sinh động bằng hình ảnh, màu sắc và gợi ra cả những âm thanh do hoạt động của con người và vật tạo ra.</p><p>+ Về trình tự tả: Cần lựa chọn một trình tự tả hợp lí về không gian, thời gian (từ xa đến gần, từ trong ra ngoài (hoặc ngược lại); từ thời điểm trước đến thời điểm sau, từ lúc bắt đầu cho đến khi kết thúc.</p><p>+ Về nội dung: Cần kết hợp tả hoạt động của người, vật xen kẽ với tả khung cảnh thiên nhiên. Tránh tả tách bạch dẫn đến sự đơn điệu, tẻ nhạt.</p><p><strong>2. Tả người:</strong></p><p><i><strong>a- Phương pháp làm bài:&nbsp;</strong></i></p><p><strong>* Bước 1:</strong>&nbsp; Xác định rõ người sẽ tả là ai, có quan hệ với em như thế nào?.</p><p><strong>* Bước 2:</strong>&nbsp;</p><p>- Quan sát kĩ người sẽ tả để tìm ra những nét riêng biệt của người đó. Mỗi lứa tuổi, con người có những đặc điểm về hình dáng và tính tình khác nhau (người già thì tóc bạc, da nhăn; người trẻ thì mái tóc mượt mà, làn da căng tràn sức sống,...). Mỗi người một hoàn cảnh sống, một trình đọ văn hoá khác nhau. Tất cả những thứ ấy đều có ảnh hưởng đến sinh hoạt toàn diện của họ.</p><p>- Lựa chọn những từ ngữ thích hợp (nhất là các động từ, tính từ để vừa nêu được những nét riêng biệt, nổi bật nhất của người được tả, vừa bộc lộ được thái độ, tình cảm của mình đối với người đó.</p><p><strong>* Bước 3:</strong> Lập dàn ý chi tiết, ghi rõ những nội dung cần miêu tả.</p><p><strong>* Bước 4:</strong> Lựa chọn từ ngữ, hình ảnh để phát triển dàn ý thành một bài văn tả loài vật hoàn chỉnh.</p><p><i><strong>b- Dàn bài chung:</strong></i></p><p><strong>* Mở bài:&nbsp;</strong>Giới thiệu người sẽ tả: Em được gặp người ấy ở đâu/ Trong thời gian nào? Cảm xúc ban đầu của em về người đó như thế nào?...</p><p><strong>* Thân bài:</strong></p><p>- Tả hình dáng:</p><p>+ Tả bao quát về tuổi tác (già hay trẻ), tầm vóc (cao lớn hay nhỏ nhắn), dáng điệu (duyên dáng, nhanh nhẹn hay chậm chạp), nghề nghiệp (bác sĩ, công nhân,...), cách ăn mặc,...</p><p>+ Tả chi tiết: Những nét nổi bật nhất (khuôn mặt, mái tóc, đôi mắt, cái miệng, làn da, chân tay,...)</p><p>- Tả tính tình- hoạt động:</p><p>+ Tính tình của người đó như thế nào? (chất phác, vui nhộn hay dễ cáu gắt,...). Giọng nói ra sao? (nhẹ nhàng hay sang sảng), cử chỉ, điệu bộ,...Cách cư xử với người khác (ân cần, chu đáo,...), việc làm bộc lộ rõ rệt đạo đức, tình cảm và tính nết của người được tả.</p><p>+ Hoạt động: Tả các việc làm cụ thể: người ấy đang làm gì? Cách làm như thế nào?</p><p>(Khi tả người, cần làm nổi bật các đặc điểm về lứa tuổi, tác phong, tính tình, hình dáng cho phù hợp với nghề nghiệp, hoàn cảnh riêng của mỗi người; cần kết hợp tả hoạt động, tính tình và đôi nét về hình dáng).</p><p><strong>* Kết bài:&nbsp;</strong>Cảm nghĩ cuối cùng của em về người đó (ấn tượng sâu sắc, ảnh hưởng của người đó đối với bản thân...)</p><p><strong>3. Miêu tả sáng tạo ( dành cho học sinh giỏi)</strong></p><p>* Đối tư­ợng miêu tả thư­ờng xuất hiện trong hình dung tư­ởng t­ượng có bắt nguồn từ một cơ sở thực tế nào đó.</p><p>* Đối tư­ợng: Ng­ười hay cảnh vật.</p><p>* Yêu cầu khi miêu tả:</p><p>- Tả cảnh phải bám vào một số nét thực của đời sống. Ví dụ khi <i><strong>tả một phiên chợ trong t­ưởng t­ượng của em</strong></i> cần dựa trên những đặc điểm th­ường xảy ra của cảnh đó làm cơ sở t­ưởng t­ượng như­: không khí của cảnh, số lư­ợng ngư­ời với những lứa tuổi tầng lớp nào? chợ diễn ra ở địa điểm nào? Thời tiết khí hậu ra sao?....Những cơ sở đó là thực tế để tư­ởng t­ượng theo ý định của mình.</p><p>- Tả ngư­ời trong t­ưởng tư­ợng: nhân vật th­ường là những ng­ười có đặc điểm khác biệt với ng­ười thư­ờng như­ các nhân vật ông Tiên, ông Bụt trong cổ tích hay một ng­ười anh hùng trong truyền thuyết....Cần dựa vào đặc điểm có tính bản chất để t­ưởng tượng những nét ngoại hình cho phù hợp, tạo sự hấp dẫn</p><p><strong>B. Hướng dẫn viết bài văn miêu tả</strong></p><p><strong>1. Tả cảnh:</strong></p><p><strong>Đề 1:</strong> Mùa hè đến rực rỡ hoa phượng và tiếng ve kêu râm ran. Em hãy tả lại cảnh này và nói lên cảm tưởng của mình khi mùa hè đến.</p><p><strong>Đề 2:</strong> Miêu tả cảnh mùa đông ở nơi em ở.&nbsp;</p><p><strong>Đề 3:</strong> Miêu tả quang cảnh một buổi sáng trên quê hương em.&nbsp;</p>